تخصصیشدن علم
امروزه تخصصیشدن علم، ورودِ نظام آموزشی حوزه به عرصههای مختلف علوم انسانی را الزامی کرده است؛ چرا که تبیین دیدگاههای اصیل اسلامی در این حوزهها، یک ضرورتِ علمی و عینی برای جامعه امروز محسوب میشود. ساختار رسمی و غیررسمی حوزههای علمیه بهگونهای است که مجتهد و فقیه پرور است که گرچه از ضروریات است، اما کافی نیست.
نگاه اجتهاد گرایانه و معطوف به مرجعیت، نگاهی نتیجهمحور و معطوف به خروجی است که باید اصلاحشده و با نگاهی وظیفهمحور جایگزین گردد. در نگاه وظیفهمحور، هدفگذاری و حرکت، همواره تابعِ نیازسنجی دقیق از زمانه و رسالتِ فردی است.
علامه محمدتقی مصباح یزدی(ره) را میتوان الگوی عملی برای وظیفهمحوری و تکلیفگرایی در حوزههای علمیه دانست. محوریترین ویژگی شخصیتی علامه مصباح (ره)، تشخیص هوشمندانه وظیفه و پایبندی عملی به آن در تمام عرصهها بود.
تشخیص نیاز به تحول در ساختار سنتی حوزه و تربیت متخصصان علوم انسانی اسلامی، انگیزه اصلی علامه در تأسیس مؤسسه آموزشی و پژوهشی بود. ایشان بهخوبی دریافتند که با تخصصی شدن امور مختلف، ساختار سنتی حوزههای علمیه نمیتواند پاسخگوی نیازهای جامعه اسلامی باشد.
نیاز حکومت اسلامی
نیاز حکومت اسلامی به الگوهای حکمرانیِ دینی، ضرورتِ تأسیس مرکزی برای نظریهپردازی و تربیت متخصصان علوم انسانی اسلامی را ایجاب میکرد.
آیتالله مصباح (ره) با رها کردن کرسیهای سنتی، بر تولید علوم انسانی اسلامی و پاسخ به شبهات غربگرایان تمرکز کردند.
مهمتر از دو مورد فوق، علامه مصباح یزدی (ره) با تشخیص نیاز حکومت اسلامی به نیروهای خالص و متعهد، توانستند در حوزههای مختلف به تربیت شاگردانی انقلابی و جهادی بپردازند که مسئولیت امور حاکمیتی را بهدست گیرند.
تربیت کادرهای نظام، ایجاد مرجعیت علمی در پاسخ به شبهات و گسترش تخصصگرایی در حوزه، از برکات ماندگارِ مسیر وظیفهمدارانهی علامه مصباح (ره) است.
علامه مصباح (ره) با نگارش کتب، بنیانگذاری طرح ولایت و تبیین ارکان دولت اسلامی، شخصاً به مقابله با شبهات برخاستند.
نکته دیگری که در رابطه با وظیفهگرایی علامه مصباح یزدی (ره) باید عنوان کرد؛ عدم توجه ایشان به ناملایمتها، سختیها، سرزنشها و تخریبهایی بود که از جانب طیفهای مختلف داخلی و خارجی نسبت به ایشان روا داشته میشد. عملکرد منحصربهفرد علامه در پایبندی به وظیفه، سیل توهینها و تخریبها را بهسوی ایشان روانه کرد؛ اما ایشان با بیاعتنایی به ناملایمات، بدون لحظهای تردید در مسیر تکلیف گام برداشتند.
یادداشت اختصاصی//حجت الاسلام رضا واوسری